Ontwikkeling landelijke (verpleegkundige) richtlijn onvrijwillige zorg

23 July 2019

De Wet zorg en dwang gaat volgens de planning op 1 januari 2020 in. De wet heeft als doel cliënten met dementie of een verstandelijke beperking te beschermen tegen de nadelen van onvrijwillige zorg. Het uitgangspunt van de Wet zorg en dwang is 'Nee, tenzij'. Dat wil zeggen dat onvrijwillige zorg, zoals het in deze wet heet, in principe níet mag worden toegepast, tenzij er sprake is van 'ernstig nadeel'. Er is volgens de wet sprake van onvrijwillige zorg als een cliënt of zijn vertegenwoordiger níet instemt met zorg of waartegen de cliënt zich verzet. Onvrijwillige zorg is een allerlaatste optie. Deze nieuwe wet vervangt de huidige Wet Bopz en geldt voor instellingen, zorg thuis, kleinschalige woonvormen en dagbesteding.

Binnen de Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg (AWO-ZL) werken Angela Mengelers en Vincent Moermans onder begeleiding van een werkgroep met medewerkers van Cicero, Zuyderland, Envida en MeanderGroep, aan de ontwikkeling van een aanpak om de toepassing van onvrijwillige zorg in de thuissituatie te voorkomen en te verminderen. In het najaar start Angela met een studie naar de effecten van deze aanpak. Tegelijkertijd doet Vincent onderzoek naar de wijze waarop mantelzorgers omgaan met dilemma’s tussen enerzijds vrijheid en anderzijds veiligheid en waarom ze wel of niet kiezen voor de toepassing van onvrijwillige zorg.

Het thema onvrijwillige zorg staat op dit moment hoog op de agenda van zorgorganisaties, beleidsmakers en de overheid. Op verzoek van ZonMw en V&VN start de AWO-ZL in november 2019 onder leiding van dr. Michel Bleijlevens aan de ontwikkeling van een landelijke (verpleegkundige) richtlijn onvrijwillige zorg. Aan dat onderzoek wordt ook meegewerkt door onderzoekers van Tilburg University en het UMC Amsterdam. De richtlijn zal straks handvatten en adviezen omvatten voor verpleegkundigen en verzorgenden over hoe om te gaan met onvrijwillige zorg en de toepassing van onvrijwillige zorg te voorkomen en te verminderen.