Weer een geslaagd AWO-ZL symposium

19 December 2019

Op vrijdag 29 november vond het jaarlijks symposium van de Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg plaats. Dit jaar waren we te gast bij Zuyd Hogeschool voor een namiddag rond het thema “Dilemma´s in de zorg voor mensen met dementie”.  Ruim 150 medewerkers verbonden aan de partnerinstellingen van de Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg konden een plekje bemachtigen voor dit middagsymposium. 

De middag werd op zeer pakkende wijze geopend door een voor de gelegenheid gevormde toneelgroep. Vier auteurs – in het dagelijks leven actief als personeelsleden van Meander Zorggroep, Zuyd Hogeschool en Zuyderland – brachten op integere wijze dilemma´s in beeld die zorgprofessionals en mantelzorgers tegen komen in de zorg voor mensen met dementie. De inspiratie voor deze scenes werd ook binnen de AWO-ZL opgehaald, namelijk bij de werkgroep Onvrijwillige Zorg.  Scenarioschrijver Raymond Clement bewerkte deze uit het leven gegrepen situaties tot prikkelend toneel. Dat deze aanpak een schot in de roos was, was duidelijk te merken aan de reacties in de zaal. Gedurende de opvoering kon je een speld horen vallen in de zaal en na afloop mochten de acteurs een flink applaus in ontvangst nemen.

Het middendeel van het symposium werd gevormd door discussies met vakgenoten. In kleine groepen werd er onder leiding van een ervaren gespreksleider gereflecteerd op het theater en gepraat over de eigen ervaringen met onvrijwillige zorg en dilemma´s in de zorg voor mensen met dementie. 

Uit deze gesprekken komt duidelijk naar voren dat het thema onvrijwillige zorg heel sterk herkenbaar is voor de aanwezigen. Daarbij denken mensen niet alleen aan hun ervaring als professioneel zorgverlener, maar ook aan hun ervaringen als mantelzorg, bijvoorbeeld bij de zorg voor een (groot)ouder. In veel gesprekken komt er naar voren dat er geen ideale oplossingen zijn voor veel dilemma´s. Hoewel er wel gestreefd wordt naar gezamenlijke besluitvorming is dat niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld als mensen door dementie maar weinig ziekte-inzicht hebben. In die gevallen wordt dan vaak teruggegrepen op de algemene normen en waarden, bijvoorbeeld rond hoe vaak iemand gewassen moet worden. Ook de levensgeschiedenis van de patient – wat zou hij vroeger graag gewild hebben – kan een leidraad vormen voor het nemen van beslissingen. De mantelzorger beschikt in dat kader dan ook vaak over waardevolle informatie. Een aandachtspunt hierbij is wel dat mantelzorgers niet altijd vanzelf stilstaan bij het feit dat bepaalde zorg onvrijwillige zorg is. Denk hierbij aan situaties waarin de perceptie van gevaar duidelijk aanwezig is: het onklaar maken van de auto bij onveilige deelname aan het verkeer of het afsluiten van het gas in huis zodat men niet meer zelf de maaltijd kan bereiden.

De wetenschappelijke onderbouwing van het symposium werd verzorgd door dr. Michel Bleijlevens. Als universitair docent binnen de AWO-ZL en linking pin bij Vivantes is Michel al verschillende jaren betrokken bij het onderzoek naar onvrijwillige zorg. Vanuit die ervaring belicht hij de cultuurverandering die de AWO-ZL in de afgelopen 20 jaar mee bewerkstelligd heeft. In het jaar 2000 stelden onderzoekers van de AWO-ZL nog vast dat bij ruim de helft van de verpleeghuisbewoners fixatiemaatregelen werden toegepast. Door de inzet van scholingsprogramma´s, het opleiden van gespecialiseerde verpleegkundigen en het toepassen van alternatieve, preventieve maatregelen is het gebruik van fixatiebanden in de deelnemende verpleeghuizen in 2013 volledig uitgebannen. Ook het gebruik andere fixatiemethoden, zoals bedrekken & tafelbladen is sterk verminderd.

Toch is ook in 2019 het onderzoek naar onvrijwillige zorg nog in volle gang. Nieuwe onderzoeken richten zich op andere vormen van onvrijwillige zorg dan fysieke fixatie, bijvoorbeeld het opdringen van ongewenste verzorging of medicatie. Ook komt er steeds meer aandacht voor onvrijwillige zorg in de thuissituatie. Lopend AWO-ZL onderzoek toont aan onvrijwillige zorg bij dementie in de thuissituaties regelmatig ingezet wordt. In Nederland kreeg 39% van de deelnemers er al mee te maken. In Vlaanderen lag dit percentage zelfs op 52%. Michel zet zich de komende periode samen met zijn team, Angela Mengelers en Vincent Moermans, in voor de ontwikkeling en verspreiding van een interventie die onvrijwillige zorg in de thuissituatie moet voorkomen. 

Bekijk hier:

Foto's en logo reveal