Ouderen helpen om voor zichzelf te zorgen

28 February 2021

Resultaten van grootschalig onderzoek naar ervaringen met het programma ‘Blijf actief thuis’ zijn nu gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift BMC Geriatrics. Steeds meer mensen blijven in hun eigen vertrouwde thuisomgeving wonen als ze ouder worden. Daarin worden ze waar nodig bijgestaan door thuiszorg of hulp in de huishouding. Hoewel het accent binnen de zorg steeds meer komt te liggen op het bevorderen van de eigen regie en zelfredzaamheid van ouderen, blijkt het in de dagelijkse praktijk een uitdaging om alleen activiteiten en taken over te nemen waar noodzakelijk. Middels het scholingsprogramma ‘Blijf Actief Thuis’ (BAT) leren thuiszorgmedewerkers dit concept in de praktijk toe te passen. Ruim 150 thuiszorgmedewerkers volgden het scholingsprogramma.

In een procesevaluatie is de toepassing van het programma in de praktijk onderzocht. BAT werd in het verleden al met één thuiszorgteam geëvalueerd. Medewerkers gaven toen aan dat zij (nog) meer wilden leren over hoe je het gesprek met cliënten aangaat en hoe je samen met cliënten doelen stelt. Het programma werd op basis van deze feedback aangepast en nu opnieuw uitgerold, ditmaal in 5 teams.

BAT focust op (wijk)verpleegkundigen, verzorgenden, helpenden en huishoudelijke hulpen. Tijdens het scholingsprogramma krijgen deelnemers handvaten aangereikt om cliënten te helpen om voor zichzelf te zorgen. BAT richt zich op het vergroten van kennis en motivatie, het aanleren van praktische vaardigheden en het bevorderen van sociale en organisatorische ondersteuning. 

Het programma bestaat uit verschillende bijeenkomsten, opdrachten die tijdens het werk met cliënten worden uitgevoerd en wekelijkse nieuwsbrieven. Na een startbijeenkomst over het stimuleren van zelfredzaamheid richten diverse teambijeenkomsten zich op vijf vaardigheden:

  • Hoe motiveer je cliënten om zelf (deel)taken uit te voeren?
  • Hoe verhoog je de betrokkenheid van cliënten in dagelijkse en fysieke activiteiten?
  • Hoe stel je samen met de cliënten doelen en actieplannen op?
  • Hoe betrek je het sociale netwerk van cliënten?
  • Hoe breng je het niveau van functioneren van cliënten in kaart? 

Tijdens een laatste (opfris)bijeenkomst oefenen thuiszorgmedewerkers lastige cliëntsituaties tijdens rollenspellen met professionele acteurs. 

Ruim 150 thuiszorgmedewerkers volgden het scholingsprogramma. Medewerkers woonden gemiddeld 73% van de bijeenkomsten bij en waren in grote lijnen enthousiast over het programma. Zij waardeerden met name de teambenadering en programma-elementen met praktische toepassingen, zoals de rollenspellen, het beweegboekje en de nieuwsbrieven. Een reactie van een medewerker: “Het boekje waar oefeningen in staan vond ik fijn, want ik kan wel tegen de cliënt zeggen ‘u kunt oefeningen gaan doen’, maar nu weet ik tenminste wat voor soort oefeningen”. Veel thuiszorgmedewerkers merkten positieve veranderingen in hun kennis, houding en vaardigheden om cliënten te helpen om voor zichzelf te zorgen. De toepassing hiervan werd ook ondersteund door collega’s en teammanagers. Toch varieerde de mate waarin thuiszorgmedewerkers de nieuwe werkwijze toepasten, o.a. door weerstand van cliënten en/ of het sociaal netwerk, tijdsdruk, personeelstekort en complexe zorgcasussen.  

Om thuiszorgmedewerkers verder te ondersteunen in de verandering naar ‘zorgen dat cliënten voor zichzelf kunnen zorgen’, kan het scholingsprogramma aangepast worden met de resultaten van dit onderzoek. Het is belangrijk dat rekening wordt gehouden met verschillen tussen thuiszorgmedewerkers qua opleiding, ervaring, en rollen en verantwoordelijkheden met betrekking tot het leveren van de zorg. Op dit moment worden eerst een aantal andere aspecten van het scholingsprogramma onderzocht. Leidt het programma tot actievere cliënten? Welke uitkomstverwachtingen hebben thuiszorgmedewerkers en cliënten over wat het aanpassen van hun gedrag zal opleveren en hoe schatten zij hun eigen mogelijkheden in om hun gedrag ook daadwerkelijk aan te passen? Wat zijn de kosten van het programma?

Dit artikel is gebaseerd op: Rooijackers, T. H., Zijlstra, G.A.R., van Rossum, E., Vogel, R. G., Veenstra, M. Y., Kempen, G. I., & Metzelthin, S. F. (2021). Process evaluation of a reablement training program for homecare staff to encourage independence in community-dwelling older adults. BMC Geriatrics, 21(1), 1-15.