Hoe Nederlandse verpleeghuizen omgaan met COVID-19

13 July 2020

Prof. dr. Jos Schols publiceerde samen met collega’s van de vereniging van specialisten ouderengeneeskunde (Verenso) en het Leiden University Medical Center (LUMC) een beschouwing over de omgang van de Nederlandse verpleeghuissector met COVID-19. Het artikel ‘Schols, J.M.G.A., Poot, E.P., Nieuwenhuizen, N.M. & Achterberg, W.P. (2020) Dealing with COVID-19 in Dutch nursing homes’ verscheen in The Journal of Nursing Home Research Sciences. Wat stond daarin?

In Nederland wonen zo’n 125.000 mensen – al dan niet tijdelijk – in het verpleeghuis. In vergelijking met andere landen hebben Nederlandse verpleeghuizen een goede zorginfrastructuur: er werkt een multidisciplinair team en de meeste verpleeghuizen beschikken over een hygiëne- of infectiecommissie. Die commissies worden actief bij uitbraken van bijvoorbeeld een griep- of norovirus of MRSA, door hygiëne protocollen op te stellen of medewerkers (bij) te scholen. Indien nodig staan klinisch microbiologen van ziekenhuizen of de GGD paraat om deze commissies bij te staan.

Bij grote uitbraken richt elke verpleeghuisorganisatie een intern crisisteam op, met vertegenwoordigers uit de infectiecommissie, het management, de zorgprofessionals, de huishoudelijke dienst en communicatieondersteuning. Bij een grote, landelijke uitbraak, zoals de COVID-19 pandemie komt ook het RIVM om de hoek kijken. Zij ondersteunen met preventieve maatregelen de voorbereiding op de uitbraak en coördineerden alle initiatieven die genomen worden om de epidemie onder controle te krijgen, zowel binnen het verpleeghuis als erbuiten. De GGD helpt bij de uitvoering hiervan.

Tijdens de COVID-19 epidemie bracht de vereniging van specialisten ouderengeneeskunde, Verenso, een behandelrichtlijn uit voor specialisten ouderengeneeskunde met betrekking tot het uitvoeren van testen en de behandeling van ouderen die (mogelijk) besmet zijn met het coronavirus. Om meer kennis op te doen over het verloop van COVID-19 bij ouderen in het verpleeghuis, registreerden specialisten ouderengeneeskunde alle patiënten en symptomen via een speciaal aangemaakt luik in het elektronisch patiëntendossier.

Op dit moment bestaat er nog geen behandeling die COVID-19 kan genezen. De behandeling van COVID-19 is gelijk aan de behandeling van andere virale luchtweginfecties. Sommige patiënten hebben behoefte aan zuurstof en in alle gevallen is het belangrijk dat een patiënt voldoende eten en drinken binnen krijgt, om complicaties te voorkomen. Met veel bewoners van het verpleeghuis worden hun wensen met betrekking tot opnames in het ziekenhuis of invasieve behandelingen besproken. Dit noemt men vroegtijdige zorgplanning (ook bekend als ACP-Advance Care Planning). Als deze wensen nog niet eerder zijn besproken, moeten zorgverleners er attent op zijn dat deze gesprekken nu niet overhaast en onzorgvuldig gevoerd worden. 

Bij het drukken van dit artikel begin mei 2020 waren ruim 9000 verpleeghuisbewoners besmet met of verdacht van besmetting met het coronavirus. Ruim 1.700 verpleeghuisbewoners waren overleden. Terugkijkend op de periode maart-mei 2020 zien we dat (a) het gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen, (b) de beperkte mogelijkheid om patiënten en medewerkers op COVID-19 te testen en (c) de richtlijn voor medewerkers om toch te komen werken met lichte klachten het extra moeilijk hebben gemaakt voor verpleeghuizen. Het feit dat de verpleeghuissector achter in de rij stond bij het verdelen van beschermingsmaterialen en testcapaciteit in combinatie met het moeilijk kunnen handhaven van strikte isolatie, bijvoorbeeld bij mensen met dementie, maakte het extreem moeilijk om een uitbraak te voorkomen als het virus eenmaal binnengedrongen was.

Nu het aantal gevallen van COVID-19 infecties ook in het verpleeghuis daalt, komen er nieuwe uitdagingen op ons af. Allereerst moeten familieleden en andere bezoekers opnieuw gefaseerd toegelaten worden tot de verpleeghuizen. Het bezoekverbod heeft op zowel bewoners als bezoekers een enorme impact gehad. Voor sommige mensen kan het verpleeghuis hierdoor het imago van een onveilige omgeving krijgen. Die gevoelens moeten extra serieus genomen worden bij toekomstige verpleeghuisbewoners en hun naasten. Tot slot weten we dat zorgprofessionals maandenlang onder een enorme druk hebben gefunctioneerd. Voor hen moet er voldoende nazorg beschikbaar zijn, gericht op hun mentale gezondheid.