Het stimuleren van beweging en zelfredzaamheid bij ouderen het ‘ZELF’ project

28 February 2021

ZELF staat voor Zelfredzaamheid, Eigen regie, Levenskwaliteit en Functionaliteit. Eind december is proefproject van het ‘ZELF’ programma afgerond binnen verpleeghuisafdeling Lelie-A van MeanderGroep Zuid-Limburg. Het programma beoogt de zelfredzaamheid, eigen regie en deelname in functionele activiteiten van cliënten binnen de verpleeghuiszorg te bevorderen. ZELF borduurt voort op eerdere programma’s met soortgelijke doelstellingen, zoals Blijf Actief Thuis, Daily Nurse, Bewegingsgerichte zorg in het Ziekenhuis en de Eigen Kracht Training. 

Het proefproject strekte zich door de coronacrisis uit van januari 2020 – met een ruime tussenpauze –  tot en met december. ZELF is een interactief scholingsprogramma voor zorgmedewerkers. Verzorgenden en verpleegkundigen leren hoe zij minder zorgtaken kunnen overnemen, en cliënten – binnen hun mogelijkheden – kunnen stimuleren om zelf (delen van) alledaagse zorgtaken uit te voeren. Deze visie op zorg wordt ook wel bewegingsgerichte zorg genoemd. Bijvoorbeeld: de cliënt stimuleren om zelf zijn/haar brood te smeren, de cliënt aanmoedigen om zelfstandig uit bed te komen of de cliënt aansporen om delen van het lichaam zelf te wassen, in plaats van volledige overname. Dat is best een uitdaging, want veel zorgtaken worden goedbedoeld uit handen genomen. Dat kan echter leiden tot achteruitgang van functionaliteit en toenemende afhankelijkheid van de cliënt. Naast de scholing voor medewerkers is ook aandacht besteed aan het beleid met betrekking tot beweging, de omgeving, het stellen van doelen, en het borgen en blijvend coachen van medewerkers ook na afloop van de scholing.

Onderzoeker op het project, Stan Vluggen (Universiteit Maastricht), heeft samen met Jose Blezer (Meander Leren) en William Valkenburg (Fysiotherapeut Meander), het proefproject begeleid. “Ten opzichte van de voorgaande programma’s, zoals Blijf Actief Thuis, zijn enkele toevoegingen gedaan. Zo kent ZELF een interactievere insteek, meer betrokkenheid van management en paramedici, en meer nadruk op gedragsverandering bij de zorgmedewerker. Ook wordt de scholing afgestemd op de mate waarin het zorgteam nu al zelfredzaamheid stimuleert en op de mate waarop het zorgteam al bereid is om te werken aan zelfredzaamheid van hun cliënten”, vertelt Stan Vluggen.

 “In eerdere programma’s kregen medewerkers voornamelijk tips hoe ze de cliënt beter konden betrekken en stimuleren, maar als de noodzaak, overtuiging en bereidheid tot bewegingsgerichte zorg mist, dan blijft de vraag of deze tips wel worden toegepast. Nu waren de medewerkers van de Lelie-A enthousiast over de scholing; met name de interactieve opzet en onderling oplossingen bedenken werd gewaardeerd. Bovendien is de aanpak specifiek ontwikkeld voor zowel het verpleeghuis als de thuiszorg.”

Het proefproject wordt op dit moment geëvalueerd door de trainers, deelnemers en het management. Met de resultaten wordt het programma gefinetuned. In 2021 zal ZELF breder ingezet worden bij verschillende organisaties binnen en buiten de AWO-L, om te onderzoeken welk effect het programma heeft. Passen medewerkers meer bewegingsgerichte zorg toe? En nemen cliënten meer deel aan functionele activiteiten? Die vragen proberen we door middel van wetenschappelijk onderzoek nog te beantwoorden.

Wist je dat...

MeanderGroep Zuid-Limburg voor 2021 een kalender heeft opgesteld met als thema beweging, waarop een laagdrempelige manier beweging wordt gestimuleerd. De oefeningen in de kalender zijn heel afwisselend: spierversterkende oefeningen of balansoefeningen, alles komt aan de beurt. Bovendien kunnen mensen kiezen uit makkelijke, middelzware en moeilijke oefeningen. De doelgroep varieert van mensen die nog min of meer zelfstandig thuis wonen, tot bewoners van het verpleeghuis. De oefeninstructies worden gecombineerd met foto’s zodat meteen duidelijk is wat de bedoeling is. Daarnaast geeft de kalender elke week weetjes en tips rondom bewegen, binnen en buiten, thuis of in de eigen omgeving. Tot slot bevat de kalender nog een aantal algemene instructies om de oefeningen op een veilige en gezonde manier te doen.

Bekijk hier de kalender